Следете не

Балкан

ДЕНЕС Е БАДНИК: Дeн на очекување на радосната вест

Објавено пред

на

Македонскиот народ со многу внимание го празнува Божик, денот на Христовото раѓање.

Обичаите што се изведуваат на овој празник се остатоци од минатото, но поголемиот број од нив се исчезнати, а ние денес за нив дознаваме од записите на собирачите на македонски фолклорни и етнографски материјали како што се браќата Миладиновци, К. Шапкарев, Е. Спространов, В. Икономов, М. Цепенков и многу други. Особено од минатото се останати богати обичаи и верувања поврзани со Бадник или Коледе, денот што му претходи на Божик.

Истражувачите на овие обичаи истакнуваат дека во почетокот Коледе бил празник поврзан со враќањето на Сонцето од јужните напоредници, со раѓањето на новото сонце што значело и раѓање или обнова на животот. Подоцна Христијанската црква овој ден го поврзала со Христовото раѓање. На прекорот дека христијаните започнале да го празнуваат денот на Сонцето исто како и паганите свети Августин одговарал: „Ние го празнуваме не како неверниците поради сонцето, туку поради оној што го создал сонцето”.
Иако обичаите што се изведуваат на Бадник и Божик во некои детали меѓусебно се разликуваат од регион до регион, па дури и од село до село, сепак, во основа се изделуваат неколку заеднички елементи, како што се богатата софра, што се подготвува на Бадник навечер, потоа коледарскиот оган заедно со дрвото Бадник, како и коледицата проследена со многу коледарски песни.

Богатата трпеза со исклучително посна храна: питулици, сарма, грав, компир, риба, зелник, овошје и сл. според верувањето, има цел врз принципот на имитативната магија да обезбеди богат род на земјоделските култури. Обичај е по вечерата софрата да не се крева, туку така, заедно со храната да остане целата ноќ, а во некои места така останува во текот на трите дена додека се празнува Божик. Ова е поврзано со верувањето дека ноќта ќе дојде дедо Боже и ќе се нахрани. Во Кукушко се подготвувала вечера и за дедо Боже, трпезата се поставувала во дворот, а домаќинот го поканувал: „Поели дедо Боже да вечераме.” На Бадник софрата се става врз слама за спомен на јаслите од Витлеемската пештера во која е роден Исус. Подоцна со оваа слама се врзуваат овошките со верување дека таа ќе ги штити од болести и штетници и дека ќе дадат богат род.

На Бадник, во повеќе краишта на Македонија се меси кравајче, пита или погача во која се става сребрена пара. Вечерта кога сите ќе седнат на вечера домаќинот, откако ќе се прекрсти и ќе ја благослови трпезата, го крши кравајчето на толку делови колку што има членови семејството, оставајќи уште дел за Бога и за куќата. Сите присутни во својот дел од кравајчето ја бараат парата и оној што ќе ја најде се смета за најсреќниот во годината што претстои. Оној што ќе ја најдел парата ја ставал во грне или чаша со вино од која сите пиеле за здравје и среќа. Парата ја земал тој што ја нашол или му ја давал на домаќинот и за тоа добивал подароци. Во некои краишта овој обичај се изведува на Василица.

Богати обичаи и верувања на Бадник се поврзани со обредниот оган како и со горењето на дрвото наречено Бадник или Бадникојца. Во некои краишта дрвото што се гори е пенушка од даб, во други смрека, а некаде се гори круша горничка (дива круша) зашто се сметало дека таа е најродна, раѓа секоја година. Тоа се правело за да биде и годината родна. Таа ноќ, како што запишал К. Шапкарев, „сите домашни луѓе не заспиваат туку преноќеваат будни, та од тоа се гледа дека таа ноќ е наречена: Бадник – будник”. И многумина други истражувачи на овие обичаи сметаат дека името на овој ден доаѓа од бдеењето, будноста покрај овој обреден оган. К. Шапкарев уште забележал дека во Скопје кога оваа пенушка „ќе приближи на догорување, ги истеруваат машките деца надвор, а остануваат само женските, за да видат само тие кога ќе догори. Тоа значело да се раќаат се женски од живата стока на домаќинот т.е. јагниња, телиња, коњи и сл.” Во зборникот на браќата Миладиновци среќаваме податок дека во Кукуш од пенушката оставале едно парче „кое вардат до другата година, за да потпалет огнот во истиот вечер”, а во Воден „това парче закопват в лозје за да се сторит лозјето црно”. Во Дебарско, според записите на В. Икономов, исто така, внимавале “да остане едно парче недогорена гламна коешто секоја вечер од Божик до Богојавление се подгорува и се угаснува со вино – за зачувување од повреда на домашниот ситен добиток.

Во Струга децата одејќи по коледа носеле дрвени чеканчиња со кои тропале по влезните врати и пееле:
– Сива, сива голабица,
каде си се осивила?
– Таму горе на бел Дунав.
– Што имаше, што немаше?
– Ми имаше златна чаша,
златрна чаша, иконата,
да служиме млада Бога,
млада Бога Божикова,
Божик ми е на небеса,
слава му е на земјата.

За вечера, на Бадник, се правеле питулици, без масло, само со шербет и ореви. Тоа, всушност, биле постилци (пелени), зашто наскоро ќе се роди царот небесен Исус Христос и треба да биде повиен.
Во врска со палењето на дрвото Бадник и воопшто со коледарскиот оган во науката постојат главно две теории: соларната која се заснова врз принципот на имитативната магија, која тврди дека огнот има цел да го имитира големиот извор на енергија од небото и да обезбеди доволно светлина и топлина за луѓето, но и за стоката и за билките. Примитивниот човек верувал дека на изнемоштеното сонце кое во овој период од годината најмалку е видливо на небото и неговото дејство е со најмал интензитет може да му се помогне со силни огнови од земјата. Според другата исцелителна или очистувачка теорија, пак, огновите не се во врска со Сонцето туку со верувањето дека со нив можат да се изгорат сите штетни влијанија, било тие да се од природен или од демонски карактер (болви, вошки, змии, но и болести, вештици, караконџули и сл.)
Во врска со обредните коледарски огнови е и обичајот коледица. И денес како и во минатото и во селата и во градовите во сите краишта на Македонија помали или поголеми групи деца палат оган, пеат пригодни песни и одат по куќите каде што добиваат подароци како што се: пари, ореви, костени, јаболка, портокали и др.

Една од најпопуларните песни што и сега се пее во овие случаи „Коледе леде” ја среќаваме и во запис на Г. Бојаџиев, објавена во „Книжици за прочит” во 1893 година.
Коледе, леде!
паднало греде,
утепало деде.
Дедо се мачи,
баба го квачи,
со четири јајца
гускини, гусќини!
О, О, коледе!

Во Разлошко, вечерта спроти Божик, се правела Божиќева најатка, односно вечера со посна храна, грав со кисела зелка, како и ошав (сушени плодови). Исто така, се печеле и „погаче” како и „леб-проскорник”. Тој леб се покривал со специјално платно (месаљ) и се чекало да се олади. Се верувало дека за тоа време лебот ги посетувал посеаните ниви и ги стоплувал. Јадењата се прекадувале со темјан по што целото семејство вечерало. Храната се оставала да преноќи на софрата. Потоа овој обреден леб се носел и кај стоката, која, исто така, се кадела со темјан. Се внимавало и луѓето и стоката да се сити, затоа вечерата се вика најатка, што значи најадени. Во огнот се ставал палешник (ралник), како и дебело дрво за да гори целата ноќ и утрото да има жив оган. Се верувало дека во таков случај ќе имало среќа и бериќет. Тој ден, спроти Божик, машките деца оделе коледари, носеле икона од св. Богородица, торби и железни патерици, ги посетувале домовите пеејќи коледарски песни. За тоа биле дарувани со пари и земјоделски продукти. Утрото околу 3-4 часот коледарите оделе низ селото и „чинкале со чинкалета” (специјални чинкалета се чувале во црквата) и на тој начин го објавувале раѓањето на Исус Христос. Во исто време ги буделе селаните да одат на свечено црковно богослужение.
Коледарските песни немаат развиена мелодија, како што е случај со другите лирски песни, туку се скандираат со карактеристични извици на почетокот и на крајот и со нив се најавува доаѓањето на Божик, големиот христијански празник, Рождество Христово односно Божик. Таков е случајот и со следнава песничка запишана од Марко К. Цепенков:
Збирајте се дечиња,
стред село на грејачка,
огон да си палиме,
за да се изгреиме,
оти после ќе одиме
Коледа да викаме,
костење да збираме,
за Бадник да јадиме.
Божик да го чекаме
и прасе да јадиме.

Раѓањето на Исус Христос нашло место и во повеќе други верувања и преданија, а некои истражувачи веруваат дека оттогаш останало коледето, децата да одат по куќите и да го соопштуваат раѓањето на Богомладенецот Исус Христос.
Интересни обичаи поврзани со овој празник сè уште се изведуваат во Западна Македонија, поточно во с. Битуше. Денот пред Бадник се вика Кршенделија и тогаш при ставање на софрата се става и каленик (чинија) со ореви. Секој зема по неколку и ги крши при што се верува дека ако тие се здрави, односно со бели и големи јатки и годината ќе биде плодна, односно семејството ќе има напредок. На Бадник, рано наутро, децата оделе во гората да соберат бодници (бадници). Тоа се дабови гранки коишто потоа стоеле покрај домашната икона односно покрај иконата на светецот заштитник. Вечерта кога ќе седнеле на вечера сите се фаќале за бадниците, при што едно бадниково гранче фрлале во разгорениот оган. Верувајќи дека оваа ноќ може да биде опасна поради негативните демони, луѓето ги затворале портите верувајќи дека со тоа им го зџатвораат и простапот на нечистите сили. Тоа трело до пеењето на првите петли кога сите станувале и се подготвувале за одење „в црква”.

Балкан

(ВИДЕО) Како Маршал Тито ја дочекал последната Нова година од неговиот живот, 1980-та година

Објавено пред

на

YouTube printscreen

Неприкосновениот владетел на некогашна СФРЈ Јосип Броз Тито бил човек кој уживал во луксуз. Доказ за таквите тврдења е и снимката од дочекот на новата 1980 година. Иако тогаш бил болен и стар, Тито сепак се појавил на дочекот кој бил организиран во новосадскиот хотел „Парк“.

Дека Тито тогаш бил болен и немоќен, докажува и снимката од прославата, на која не станувал од столот. Неговите пријатели му честитале среќна нова година и му посакале се најдобро.

Погледнете како му ја честитале 1980 година во која Тито го напуштил овој свет.

 

Прочитај повеќе...

Балкан

Силен земјотрес предмалку ја стресе Босна и Херцеговина, ова се последните информации

Објавено пред

на

©EMSC

Предмалку силен земјотрес стресе во Босна и Херцеговина. Имено од информациите на ЕМСЦ истиот е регистриран со магнитута 4,4, лоциран 38 километри од Мостар во близина на Студенци.

Читателите известуваат дека земјотресот бил почувствуван и во Сараево, Зеница, Јабланица и Мостар, така што за сега нема информации за евентуални штети, инаку земјотресот бил почувствуван и во Црна Гора и Хрватска.

Повеќе информации наскоро…

Прочитај повеќе...

Балкан

Гламурозната „Music Awards Ceremony“ се враќа со дводневен спектакл во белградската „Штарк Арена“ на 25 и 26 јануари

Објавено пред

на

Овогодинешниот „Music Awards Ceremony“ (MAC) ќе се одржи на 25 и 26 јануари, кога на првиот ден од манифестацијата ќе настапат регионалните претставници на поп, алтернативниот поп, рок, рап, хип-хоп, светската музика и фолк музиката, додека на вториот ден од MAC сцената ќе им припадне на најголемите идоли на трап, дрил и урбаната поп музика.

Хистеријата која на социјалните мрежи ја предизвика информацијата дека најголемата и најгламурозната регионална манифестација на доделување музички признанија „Music Awards Ceremony“ (MAC) во организација на Скајмјузик, се враќа со дводневен спектакл во белградската Штарк Арена на 25 и 26 јануари, и понатаму не запира.

Сѐ почна на официјалниот Инстаграм-профил на MAC каде во неделата точно во 19 часот беше најавено долгоочекуваното трето издание, на голема врата – со ЛАЈВ вклучувања на некои од најголемите музички ѕвезди во регионот, добитници на престижните MAC награди во претходните изданија, кои за прв пат имаа ексклузивно право да номинираат трoјца свои фаворити за MAC 2023 признанијата. Во ЛАЈВОТ се вклучија и изведувачите кои во таа прилика беа номинирани, па, на изненадување на следбениците, имаа можност да видат кого сѐ номинираа Констракта, Секси од Црни Церак, Лацку, Нучи, Едита и Сара Јо.

Преку 400 илјади фанови од целиот регион имаа можност да ги следат номинациите, а изведувачите кои таа вечер беа најмногу пати предложени се Сенидах со темата „Бехуте“, Сара Јо со „Зар не“, Констракта со „In corpore sano“ и Зое Кидах со „Бејби“. Меѓу номинираните се најдоа и момците од ДНК за темата „Ако утре ме нема“.
Сепак, најинтересно за двата часа, колку што траеше ЛАЈВОТ, е што беа оставени повеќе од 20 илјади коментари, кои, освен реакција на номинираните, всушност беа и барања на MAC 2023 да ги видат некои од своите омилени музички идоли, што кај организаторите иницираше еден потполно неочекуван чекор – можност фановите да ги предложат своите кандидати за MAC 2023 награда!

Како што е објавено на официјалниот Инстаграм-профил на манифестацијата, секој кој сака, во коментар може да го тагне извдувачот со нумерата која според него заслужува номинација за MAC 2023, а во номинација ќе влезат првите десет нумери со најмногу лајкови на коментарот. Изборот на нумерите кои се подложни на учество можат да бидат од кој било музички жанр, односно можат да бидат претставници од која било земја учесничка: Србија, Хрватска, Босна и Херцеговина, Црна Гора, Македонија, Словенија, а единствен услов е нумерата да е издадена во периодот од 1 октомври 2021 до 15 октомври 2022 година.

Во понеделник на 5 декември точно напладне во продажба ќе биде пуштен првиот, ограничен контингент влезници по промо цени кои ќе бидат достапни преку страницата efinity.rs, преку бесплатната eFinity апликација и на билетарницата на Штарк Арената, како и влезниците за фан пит и ВИП влезниците, а нема сомнеж дека за најголемиот музички настан на годината ќе се бара карта повеќе!

Прочитај повеќе...

Facebook

Последни објави

Хороскоп6 часа

Хороскоп за четврток (9 февруари)

ОВЕН Денес не смеете да бидете расеани. И вашето внимание ќе биде одвлечено и може да пропуштите посериозни работи. Бидете...

Автомобили7 часа

Покачена добивка за Фолксваген во изминатата 2022 година

Германскиот производител на автомобили Фолксваген успеа да го зголеми оперативниот профит во 2022 година и покрај војната во Украина и...

Видео15 часа

Кој подобро ја слуша мама? Тиктокерка сними како им дава наредби на синот и кучето, видеото стана хит

Корисничка на TikTok им покажа на следбениците како си игра со својот син и кучето давајќи им команди да го...

Свет15 часа

(ВИДЕО) Сириско момче истакна видео до под урнатините, „незнам дали ќе преживеам или умрам“, страшни снимки од земјотресот во Турција и Сирија

Ужасно видео на сириско момче кое се сними под урнатини од катастрофалниот земјотрес стана вирално на социјалните мрежи. Во него...

На денешен ден23 часа

8 февруари – На денешен ден

1560.- Турските галии ја пуштиле во бегство шпанската флота под команда на војводата Медина во битката во Средоземното Море во...

Хороскоп1 ден

Хороскоп за среда (8 февруари)

ОВЕН Започнете го денот со утринска гимнастика. Станете малку порано, вежбајте, но не го заборавајте и појадокот. Така ќе имате...

Свет1 ден

Бројот на жртви не запира, денеска надмина 6,200 луѓе, додека спасувачите и покрај лошите временски услови се обидуваат да извадат живи луѓе..

Бројот на жртвите од земјотресот во Турција и Сирија денеска надмина 6.200 луѓе и се очекува тој да продолжи да...

Магазин2 дена

Дали ќе плаќаме за верификација на сметката и за Instagram и за Facebook?

Се чини дека Мета подготвува опција да им понуди на корисниците можност да платат за верификација на сметката на Instagram...

Свет2 дена

SpaceX ќе се обиде да го лансира Starship во март

Компанијата за прв пат ја поднесе документацијата за летот на Starship во 2021 година. SpaceX треба да добие одобрение од...

Магазин2 дена

Продажбата на конзолата PS5 надмина 32 милиони единици

До 31 декември 2022 година, Sony продаде вкупно 32,1 милиони конзоли за PlayStation 5. Само во последниот квартал од минатата...

НАЈЧИТАНИ